Św. Jan od Krzyża. Bosa wędrówka na Karmel [TPCT 325]

Św. Jan od Krzyża. Bosa wędrówka na Karmel [TPCT 325]

Co możemy czerpać z myśli i teologii św. Jana od Krzyża? Czy w jego pismach możemy znaleźć recepty na wyzwania Kościoła? Czym jest ścieżka duchowa i idea dojścia do całkowitego zjednoczenia z Bogiem? Jak rozpoznać równowagę między życiem duchowym a aktywną obecnością w świecie w jego całej przygodności? To są sprawy, które chcemy postawić w centrum tego numeru.

Zaskakujący to był moment w dziejach – geograficzna mapa szkicowana na stole kreślarskim zaczęła różnić się od mapy duchowej. Z jednej strony to czas niezwykłej supremacji Hiszpanii Habsburgów, imperium, nad którym nigdy nie zachodzi słońce, z drugiej zaś czas, w którym odnawia się chrześcijaństwo w pewnej skrytości i nieśmiałości. Kto by pomyślał, że w chwili, w której państwo katolickie rozciągało się od Ameryki Południowej i dominowało w Europie, posiadając wpływy, które sprowadzało się nie tylko to tych politycznych, ale też kulturalnych – z wielkim przedsięwzięciem duchowym, które przybrało postać jezuitów posyłanych na dalekie misje, w sercu tego uniwersum będzie się dokonywać reforma, która przeobrazi myślenie zarówno o mistyce, jak i o sposobie dochodzenia do zjednoczenia z Bogiem? Tak właśnie św. Jan od Krzyża wraz ze św. Teresą z Ávila – przeprowadzali zmiany, które przetrwały znacznie dłużej niż potężne imperium, w którego trzewiach zaczynali pozornie skromną reformę. Czym była zatem ta przedziwna bosa wędrówka na Karmel, która ponownie zaakcentowała przynależność chrześcijaństwa do drogi duchowej, której etapy ściśle związane są z ćwiczeniami duchowymi?

Druga połowa XVI wieku to moment, w którym Kościół został postawiony przed wyzwaniami płynącymi zarówno z pewnego wewnętrznego niepokoju – po gwałtownej burzy Reformacji, próbując się mierzyć za pomocą Soboru Trydenckiego i na nowo porządkując sprawy doktrynalne i duchowe – jak i zewnętrznego, kiedy to otworzył się nowy kontynent, stanowiący potężne wyzwanie ewangelizacyjne. Świat się poszerzał, a jego europejski wymiar, co prawda nadal pozostał centrum, ale już rozciągniętym o dalekie peryferia, które stanowiły nie lada wyzwanie nie tylko kulturalnie, ale też organizacyjnie i duchowe. Na ten czas przypada życie i działalność św. Jana od Krzyża. Został on wyświęcony na kapłana w 1567 roku i wstąpił do zakonu Karmelitów. Niebawem spotkał Teresę z Ávila i podobnie jak ona oddał ślub jeszcze surowszej regule. Wraz z nią zaangażował się w dzieło reformy i doświadczył jej ceny: rosnącego sprzeciwu, nieporozumień, prześladowań, a nawet więzienia. To też czas, w którym dokonuje się w nim doświadczanie zjednoczenia z Krzyżem Chrystusa, znajdując się w ciemnej, wilgotnej, wąskiej celi.

To odosobnienie, pewien trud sprzęgnięty z obraną drogą oraz mistyczne doświadczenie Chrystusa Ukrzyżowanego stają się elementami jego teologii. Jedna z najlepszych prób europejskiej poezji tego czasu rodzi się ponownie z przeżycia duchowego, tak mocno splecionego z teologią Krzyża. Jest to niezwykle mocny rys chrześcijaństwa zachodniego, który czerpie przecież jeszcze z mistyki średniowiecznej św. Katarzyny Sieneńskiej czy św. Brygidy Szwedzkiej, w których pismach adoracja Krzyża i droga w jego cieniu są dopełnieniem chrześcijańskiej wizji zjednoczenia z Bogiem. Co więcej, jest to pewna próba ćwiczeń duchowych, które pozwalają trzymać równowagę na tej obranej ścieżce. Oba te elementy, dystynktywne dla zachodniego chrześcijaństwa, są silnie obecne w pismach i myśli św. Jana od Krzyża.

Autor „Drogi na Górę Karmel” akcentował możliwość przemiany osoby, będącej w relacji z Bogiem w taki sposób, że staje się ona jednym z wolą Boga. Co więcej, uwydatniał, że cnoty teologalne – wiara, nadzieja i miłość, praktykowane duchowo są środkiem prowadzącym do tej pełni zjednoczenia. Jednym z tych ważnych elementów pracy duchowej jest kontemplacja. Jednak musimy pamiętać, że postrzeganie św. Jana od Krzyża jedynie przez pryzmat mistyka, którego pisma, co prawda mówią wiele o drodze, ale jednak tej wewnętrznej, i zatopionego w ciemni teologa wykuwającego nowe rozumienie relacji między człowiekiem a osobową transcendencją – jest jedynie częścią jego historii. Ten kontemplator nie był jedynie osiadłym w miejscu mistykiem, któremu czas i aktywność wyznaczyły godziny modlitw. Był człowiekiem niezwykle dynamicznym i znającym trudy życia. Aktywnym reformatorem i wychowawcą, oddanym spowiednikiem, a także gotowym na pracę ewangelizacyjną w Nowym Świecie. I to właśnie charakteryzuje jego działalność – rozwój zarówno teologii drogi do zjednoczenia, jak i otwarte spojrzenie na problemy ówczesnego Kościoła – to niezwykle ciekawy rys chrześcijaństwa zachodniego. Swoiste połączenie aktywnej posługi z głębokim życiem duchowym, gdy jedno nie stara się wykluczyć drugiego. 

Co możemy czerpać z myśli i teologii św. Jana od Krzyża? Czy w jego pismach możemy znaleźć recepty na wyzwania Kościoła? Czym jest ścieżka duchowa i idea dojścia do całkowitego zjednoczenia z Bogiem? Jak rozpoznać równowagę między życiem duchowym a aktywną obecnością w świecie w jego całej przygodności? To są sprawy, które chcemy postawić w centrum tego numeru.

Jan Czerniecki
Redaktor naczelny

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

MKiDN kolor42


 

Zostań mecenasem Teologii Politycznej. Prowadzimy codziennie aktualizowany portal, wydajemy tygodnik, rocznik, książki najwybitniejszych filozofów i myślicieli, współpracujemy z uczonymi, pisarzami i artystami. Prowadzimy projekty naukowe i kulturalne. Jesteśmy współzałożycielami Instytutu Kultury św. Jana Pawła II na rzymskim uniwersytecie Angelicum. Aby, prowadzić nasze działania potrzebujemy pieniędzy. Prosimy o hojność! (KLIKAM, BY DOŁĄCZYĆ DO GRONA MECENASÓW TEOLOGII POLITYCZNEJ).

Wydaj z nami

Spójrzmy na nowoczesność oczami prof. Remiego Brague'a - "Umiarkowanie nowoczesny" po raz pierwszy po polsku
Zostań współwydawcą najnowszej książki prof. Remiego Brague'a
Brakuje
Wpłać darowiznę
100 zł
Wpłać darowiznę
500 zł
Wpłać darowiznę
1000 zł
Wpłać darowiznę

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o nowościach, aktualnych promocjach
oraz inne istotne wiadomości z życia Teologii Politycznej - dodaj swój adres e-mail.