Prof. Piotr Nowak: „Ateny i Jerozolima” Lwa Szestowa

church columns inside 613307

W ostateczności nie chodzi o „prawdziwość prawdy”, lecz o jej bezwzględne, nie znające wyjątków obowiązywanie. Wymogom prawdy należy się bez reszty podporządkować, dlatego też w oczach Szestowa stała się ona elementem szantażu i synonimem zniewolenia – pisze prof. Piotr Nowak. Publikujemy ten tekst w „Teologii Politycznej Co Tydzień”: „Szestow. Wiedza a zbawienie”.

Ateny i Jerozolima to ostatnia książka w dorobku Lwa Szestowa, rosyjskiego filozofa z początku XX wieku, przedstawiciela nurtu zwanego „rosyjskim odrodzeniem religijnym”.

Struktura utworu oparta jest na tytułowej opozycji Aten i Jerozolimy. „Ateny” w przekonaniu Szestowa to bastion i zarazem symbol logosu – prawdy o charakterze totalnym. Prawda bowiem z założenia musi być totalna, całościowa, gdyż tylko w ten sposób zdolna jest wymusić na ludziach posłuszeństwo („prawdzie fragmentarycznej” zawsze można się przecież przeciwstawić i zwątpić w nią). Inne jej określenia to konieczność i wieczność. W ostateczności nie chodzi więc o „prawdziwość prawdy”, lecz o jej bezwzględne, nie znające wyjątków obowiązywanie. Wymogom prawdy należy się bez reszty podporządkować, dlatego też w oczach Szestowa stała się ona elementem szantażu i synonimem zniewolenia. „Sama prawda – pisze on – jest ze swej istoty i natury prawdą zniewalającą i w podporządkowaniu się zniewalającej prawdzie kryje się źródło wszystkich ludzkich cnót (…) To nie wielki Parmenides panuje nad prawdą, lecz prawda włada Parmenidesem (…) zadanie filozofii polega na tym, by nauczyć ludzi z radością podporządkowywać się głuchej na wszystko, na wszystko obojętnej Konieczności”[1].

Prawdzie filozofów przeciwstawia Szestow absurdalną wiarę Abrahama, Izaaka i Jakuba, którą rozum kwalifikuje jako szaleństwo. „Szaleństwo wiary” wydarza się poza dobrem i złem, jak też poza wszelkim ludzkim pojmowaniem. Jest doświadczeniem jednostkowym i intersubiektywnie nieprzekazywalnym. Co więcej, samotność oraz programowa niekonfesyjność to warunki doświadczenia wiary jako wolności. Wiara jest stałym nienasyceniem, „apoteozą nieoczywistości” (biezpoczwiennosti), otchłanią, dzięki której doświadczamy nicości i prawdziwego osamotnienia.

Ale Prawda nie tylko przynosi ze sobą zniewolenie. Dążenie do niej to swoiste „bycie ku śmierci”, co dobrze oddaje mit adamicki, gdzie proces poznawania dobra i zła pociąga za sobą gorzką wiedzę o własnej skończoności. „Szaleństwo wiary”, wolność od ludzkich kategorii poznawczych i moralnych przedstawia się jako remedium na tę sytuację. Immoralizm, „wewnątrzświatowa” beztroska wraz z pobożną ignorancją stanowią odpowiedź na przemoc rozumności.

Prof. Piotr Nowak

1994

***

[1] Ateny i Jerozolima, tłum. C. Wodziński, 95/96


Teologia Polityczna jest niezależnym środowiskiem, które może prowadzić i rozwijać swoją działalność dzięki Państwa wsparciu.
Zostań Mecenasem ambitnej polskiej kultury. Ustaw stały, comiesięczny przelew o dowolnej wysokości. Prosimy o darowizny na numer konta:
Fundacja Świętego Mikołaja, Volkswagen Bank Polska S.A. 64 2130 0004 2001 0299 9993 0001 z dopiskiem „darowizna na Teologię Polityczną”.
Dziękujemy każdej osobie, która ustawi stały przelew i tym samym dołączy do grona Mecenasów Teologii Politycznej.

Zostań współwydawcą Teologii Politycznej. Przekaż darowiznę.

Wpłać darowiznę
50 zł
Wpłać darowiznę
100 zł
Wpłać darowiznę
200 zł
Wpłać darowiznę

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o nowościach, aktualnych promocjach
oraz inne istotne wiadomości z życia Teologii Politycznej - dodaj swój adres e-mail.