Panarion. Herezje 1-33 - Epifaniusz z Salaminy

Panarion. Herezje 1-33 - Epifaniusz z Salaminy

Z teologicznego punktu widzenia dzieło cypryjskiego biskupa stanowi cenne źródło przede wszystkim dla biblistyki – zarówno ze względu na cytowany tekst Biblii, jego interpretacje, jak i kanon żydowski i chrześcijański. Jest ono bogatym materiałem dla dogmatyki i teologii fundamentalnej. Porusza kwestie związane z trynitologią, chrystologią, sakramentologią, mariologią, antropologią, kreatologią, angelologią i demonologią. Prawda o Trójcy Świętej i wcieleniu jest przedstawiana nie tylko w perspektywie polemicznej i apologetycznej, lecz także w ramach pozytywnego wykładu. Spór o Trójcę Świętą i Jezusa Chrystusa zajmuje główne miejsce niemal w każdej z omawianych herezji chrześcijańskich. (ze Wstępu ks. Marka Gilskiego)

Z teologicznego punktu widzenia dzieło cypryjskiego biskupa stanowi cenne źródło przede wszystkim dla biblistyki (...) Jest ono bogatym materiałem dla dogmatyki i teologii fundamentalnej. Porusza kwestie związane z trynitologią, chrystologią, sakramentologią, mariologią, antropologią, kreatologią, angelologią i demonologią. Prawda o Trójcy Świętej i wcieleniu jest przedstawiana nie tylko w perspektywie polemicznej i apologetycznej, lecz także w ramach pozytywnego wykładu. Spór o Trójcę Świętą i Jezusa Chrystusa zajmuje główne miejsce niemal w każdej z omawianych herezji chrześcijańskich. 

Epifaniusz z Salaminy

Panarion

rok wydania: 2015

Wydawnictwo Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II

 

Panarion jest najobszerniejszym dziełem Epifaniusza z Salaminy i jednocześnie największym dziełem starożytnej herezjografii. Jest ważnym źródłem nie tylko dla teologów, historyków, filozofów, pedagogów, filologów, religioznawców, ale i dla zoologów, botaników czy nawet lekarzy. Trudno przecenić znaczenie tego dzieła.

Z teologicznego punktu widzenia dzieło cypryjskiego biskupa stanowi cenne źródło przede wszystkim dla biblistyki – zarówno ze względu na cytowany tekst Biblii, jego interpretacje, jak i kanon żydowski i chrześcijański. Jest ono bogatym materiałem dla dogmatyki i teologii fundamentalnej. Porusza kwestie związane z trynitologią, chrystologią, sakramentologią, mariologią, antropologią, kreatologią, angelologią i demonologią. Prawda o Trójcy Świętej i wcieleniu jest przedstawiana nie tylko w perspektywie polemicznej i apologetycznej, lecz także w ramach pozytywnego wykładu. Spór o Trójcę Świętą i Jezusa Chrystusa zajmuje główne miejsce niemal w każdej z omawianych herezji chrześcijańskich. Panarion podejmuje także ważne i dyskutowane współcześnie problemy związane z chrztem (inne formuły trynitarne), kapłaństwem kobiet czy rolą diakonis. Prezentując przekonanie, że skrajności są jednakowe (αἱ ἀκρότητες ἰσότητες) i równie szkodliwe (ἴση ἡ βλάβη), Epifaniusz proponuje mariologię równowagi pomiędzy tendencjami ubóstwiającymi Maryję (kollyridianki) a deprecjonującymi Jej rolę w historii zbawienia (antydikomariamici). W tle sporów z sektami gnostyckimi pojawia się nieustannie problem świata stworzonego z defektem i wbrew woli Boga. Takie ujęcie pozwalało gnostykom uwolnić Boga od odpowiedzialności za zło w świecie.

[…]

Dla filozofów Epifaniusz jest cennym świadkiem zjawisk stoicyzmu, platonizmu, pitagoreizmu oraz epikureizmu i ich recepcji w IV wieku. Chociaż nie poświęca im wiele miejsca, to jednak z powodu faktu, że wiele dzieł założycieli tych kierunków filozoficznych nie dotrwało do naszych czasów, informacje cypryjskiego biskupa zasługują na skonfrontowanie ich z innymi źródłami. W De fide kończącym Panarion Epifaniusz przytacza krótkie wzmianki o życiu i poglądach ponad czterdziestu greckich filozofów z okresu od Talesa z Miletu aż po Epikura i Podejdoniosa.

Trudno przecenić znaczenie Panarionu dla filologów – i to zarówno językoznawców (liczne hapax legomena, interpretacja rodzajnika), jak i literaturoznawców. To u Epifaniusza znajdujemy pierwszy grecki chrześcijański centon homerycki, który ukazuje interakcje między literaturą chrześcijańską a pogańską, wzbogacone o refleksję teoretyczną nad kontekstualnością. Biskup Salaminy przywołuje teksty i interpretacje Homera, Hezjoda, Stezychora, Eurypidesa, Menandra. Jest także zwolennikiem euhemerystycznej interpretacji mitu, zgodnie z którą bogowie są ludźmi, którzy zostali ubóstwieni po śmierci.

[…]

Cypryjski biskup cytuje zarówno autorów, którzy pisali na temat różnych gatunków wężów i żmij oraz metod leczenia ukąszeń (Nikander z Kolofonu), jak i starożytnych pisarzy podejmujących zagadnienia z obszaru botaniki i leczniczych właściwości roślin (Dioskurides). Przytacza również nazwiska znanych starożytnych lekarzy (Krateuas) i komentatorów dzieł Hipokratesa (Heraklides z Tarentu). Dzieła tych przedstawicieli antycznej nauki nie tylko niemal się nie zachowały, ale o niektórych spośród nich trudno znaleźć jakąkolwiek wzmiankę we współczesnej literaturze naukowej (Bassos z Tylii)[1].

ks. Marek Gilski

Zapoznaj się z fragmentem opisu herezji karpokracjan i spisem treści dzieła

***

EPIFANIUSZ Z SALAMINY (ur. w Palestynie ok. 315 – zm. w 403 roku w drodze z Konstantynopola na Cypr) – do dwudziestego roku życia przebywał w Egipcie i tam otrzymał pierwszą formację duchową, następnie powrócił do ojczyzny, gdzie w założonym przez siebie klasztorze był prezbiterem i przełożonym, w latach 365–403 był biskupem Salaminy na Cyprze; poliglota, autor największego starożytnego katalogu herezji Panarion oraz dzieł z zakresu biblistyki, teologii, gemmologii; uczestnik najważniejszych debat teologicznych IV wieku; wiele podróżował (Egipt, Palestyna, Cypr, Antiochia, Rzym, Konstantynopol), z pasją poznawał z pierwszej ręki poglądy ortodoksyjne i heterodoksyjne różnych wspólnot chrześcijańskich i utrwalał je w swoich pismach. Niektóre z nich zachowały się wyłącznie w jego dziełach.

 

[1]     Panarion, Wstęp 3, 1.

 

 

 


Teologia Polityczna jest niezależnym środowiskiem, które może prowadzić i rozwijać swoją działalność dzięki Państwa wsparciu.
Zostań Mecenasem ambitnej polskiej kultury. Ustaw stały, comiesięczny przelew o dowolnej wysokości. Prosimy o darowizny na numer konta:
Fundacja Świętego Mikołaja, Volkswagen Bank Polska S.A. 64 2130 0004 2001 0299 9993 0001 z dopiskiem „darowizna na Teologię Polityczną”.
Dziękujemy każdej osobie, która ustawi stały przelew i tym samym dołączy do grona Mecenasów Teologii Politycznej.

Zostań współwydawcą Teologii Politycznej. Przekaż darowiznę.

Wpłać darowiznę
50 zł
Wpłać darowiznę
100 zł
Wpłać darowiznę
200 zł
Wpłać darowiznę

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o nowościach, aktualnych promocjach
oraz inne istotne wiadomości z życia Teologii Politycznej - dodaj swój adres e-mail.