23 sierpnia – Dzień Pamięci Ofiar Reżymów Totalitarnych

23 sierpnia – Dzień Pamięci Ofiar Reżymów Totalitarnych

W związku z przypadającą 23 sierpnia 82. rocznicą zawarcia paktu Ribbentrop-Mołotow i Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Reżymów Totalitarnych zachęcamy do zapoznania się z dwoma interesującymi projektami: kampanią społeczną Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność „Pamiętaj. 23 sierpnia” oraz webinarem Instytutu Pileckiego „Diabelski sojusz”, podczas którego zaprezentowane zostanie nowe spojrzenie na dokument inaugurujący II wojnę światową.

Kampania społeczna „Pamiętaj. 23 sierpnia”

Co roku, w formie krótkiego filmu przywołane zostają losy jednej z ofiar reżimów totalitarnych. Europejska Sieć Pamięć i Solidarność pragnie w ten sposób oddać im podmiotowość, ukazując nie jako anonimowy tłum, lecz jednostki, które posiadają własne, niepowtarzalne historie. 

Również w tym roku kampania ukaże losy kolejnej osoby, której życie naznaczyła dramatyczna walka z systemami totalitarnymi. W 2021 roku bohaterem kampanii jest Jaan Kross. Oś projektu stanowi spot filmowy poświęcony właśnie tej postaci. Dostępny jest on w języku angielskim na stronie internetowej Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność www.enrs.eu oraz na profilu instytucji na platformie YouTube w wersji angielskiej: https://cutt.ly/Remember_23August oraz z polskimi napisami: https://cutt.ly/23August_JaanKross.

Uroczysta premiera filmu odbędzie się 21 sierpnia podczas obchodów Dnia Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych w Muzeum IX Fortu w Kownie (Litwa).

Jaan Kross (1920 - 2007) – estoński pisarz, symbol oporu wobec totalitaryzmu i „sumienie estońskiego narodu”. Dobrze zapowiadającą się karierę prawniczą Krossa pokrzyżowała wojna oraz przyłączenie Estonii do ZSRR. W 1944 roku podczas okupacji nazistowskiej pół roku spędził w więzieniu, a po ponownym zajęciu kraju przez Związek Radzicki został skazany na niewolniczą pracę w Gułagu (1946-1952). Mimo to zdołał przetrwać, a po powrocie do rodzinnego Tallina w 1954 roku poświęcił się literaturze. Choć zajmował się także tłumaczeniami i tworzył poezję, międzynarodową sławę (zwieńczoną kilkukrotną nominacją do literackiej nagrody Nobla) przyniosły mu powieści historyczne.

Estoński pisarz dołącza do grona pozostałych bohaterów kampanii „Pamiętaj. 23 sierpnia”. Do tej pory z okazji Europejskiego Dnia Pamięci Ofiar Reżimów Totalitarnych ENRS przygotowała filmy poświęcone losom:

  • Milady Horákovej – czeskiej polityk i członkini podziemnego ruchu oporu podczas II wojny światowej, ofiary morderstwa sądowego popełnionego przez partię komunistyczną;

  • Kazimierza Moczarskiego – polskiego dziennikarza i pisarza, autora słynnej książki  „Rozmowy z katem”;

  • Juliany Zarchi – Litwinki niemiecko-żydowskiego pochodzenia, prześladowanej za pochodzenie;

  • Żydówki Mali Zimetbaum i Polaka Edka Galińskiego – pary zakochanych, których uczucie połączyło w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau;

  • Pétera Mansfelda – najmłodszej ofiary represji po rewolucji węgierskiej 1956 roku.

Ważnym elementem kampanii są również przypinki z czarną wstążką. W minionych latach ESPS dystrybuowało je w muzeach i miejscach pamięci w całej Europie. W tym roku, z uwagi na zagrożenie wywołane pandemią wirusa COVID-19, polecamy pobranie elektronicznej wersji przypinki pod postaci nakładki na zdjęcie profilowe na Facebooku; można ją znaleźć na fanpage’u ESPS: www.facebook.com/enrs.eu lub korzystając z linku: https://cutt.ly/23August-join-us.

Infografikę przybliżającą genezę i znaczenie paktu Ribbentrop-Mołotow można pobrać pod następującym linkiem: https://cutt.ly/pakt_Ribbentrop-Molotow.

Więcej informacji o kampanii (w języku angielskim) można znaleźć na stronie ESPS: www.enrs.eu/august23.

Wszystkie filmy dostępne są także na profilu ESPS na YouTube: https://cutt.ly/Remember-23August.

 *

Instytut Pileckiego:  „Diabelski sojusz”

Pakt Ribbentrop-Mołotow, podpisany 23 sierpnia 1939 r. przez Joachima von Ribbentropa i Wiaczesława Mołotowa, to koło zamachowe niemieckiej i sowieckiej machiny terroru, o którym słusznie mówi się, że był czwartym rozbiorem Polski. Eksperci Instytutu Pileckiego proponują by spojrzeć na pakt w szerszym kontekście: końca marzenia o wolnej Europie Środkowej, odrodzonej po I wojnie światowej, oraz imperialnej kolonizacji wzorowanej na kolonizacji Afryki. Tematy te przybliżają eksperci Instytutu – prof. Grzegorz Kucharczyk oraz dr Jerzy Rohoziński.

Zachęcamy do wzięcia udziału w spotkaniu online „Diabelski sojusz”: pakt Ribbentrop-Mołotow, podczas którego naukowcy z Instytutu Pileckiego będą dyskutować m.in. o konsekwencjach paktu dla inteligencji polskiej oraz wymiarach współpracy Trzeciej Rzeszy i Związku Sowieckiego. Webinar odbędzie się 24 sierpnia o godz. 18.00. Należy zarejestrować się na niego na platformie zoom pod linkiem: https://bit.ly/3sxGnm0

Kolonizacja i koniec Europy Środkowej

Pakt Ribbentrop-Mołotow podpisany przez ministra spraw zagranicznych III Rzeszy oraz ludowego komisarza spraw zagranicznych ZSRS (zawarty w Moskwie w obecności Stalina) wraz z tajnym protokołem dodatkowym, zawierał podział stref interesów w Europie Środkowej i Wschodniej i jednocześnie oznaczał rozbiór Polski, zniszczenie jej państwowości oraz faktyczną kolonizację jej terytorium przez dwa totalitarne imperia.

Rozważając współpracę niemieckiego i sowieckiego totalitaryzmu często nie zdajemy sobie  sprawy z faktu współpracy intelektualnej, sięgającej XIX wieku, w dziedzinie nauk społecznych między Niemcami a Rosjanami – tłumaczy dr Jerzy Rohoziński z Instytutu Pileckiego.

– Chodzi tu o popularną w naukach niemieckich ideę „produkcyjności”. Ta myśl bardzo silnie wpłynęła także na sowieckich planistów w latach 20. i 30. Zgodnie z ideą niemieckiego kolonializmu Paula Rohrbacha ludzie, który nie wytwarzają nic użytecznego na potrzeby imperium, a tyczy się to zarówno narodów, jak i jednostek, nie powinni domagać się prawa do przetrwania. Te słowa zostały wypowiedziane w kontekście niemieckich doświadczeń kolonialnych w Afryce, ale związane z nimi podejście bardzo silnie zaważyło zarówno na niemieckim, jak i sowieckim totalitaryzmie. To pokazuje, że te wzajemne wpływy niemiecko-sowieckie rozwijały się na długo przed Hitlerem. Niestety, wynikająca z nich współpraca dała tragiczne owoce w postaci ludobójczych praktyk obu totalitaryzmów. Idee te stały choćby za deportacjami Polaków do Kazachstanu, o czym piszę w swojej nowej książce zatytułowanej Pionierzy w stepie. Kazachstańscy Polacy jako element sowieckiego projektu modernizacyjnego. Zapraszam do lektury już wkrótce – dodał Jerzy Rohoziński.

Prof. Grzegorz Kucharczyk, kierownik sekcji Europy Środkowej w Instytucie Pileckiego, zwraca z kolei uwagę na to, że pakt Ribbentrop-Mołotow może być postrzegany jako zagłada idei niepodległej Europy Środkowej, odrodzonej po I wojnie światowej: Dwudziestego trzeciego sierpnia 1939r. został wydany wyrok na Europę Środkową. Pakt Ribbentrop-Mołotow oznaczał koniec dla niepodległych państw, od republik nadbałtyckich aż po Bałkany. Tak rozumiana Europa Środkowa zakończyła swoją historię. 

Pamięć o ofiarach obu totalitaryzmów

Pakt Ribbentrop-Mołotow był przede wszystkim wyrokiem wydanym na miliony mieszkańców Europy Środkowej. Dlatego 23 sierpnia obchodzimy Europejski Dzień Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu, ustanowiony przez Parlament Europejski w 2008 r. To symboliczny dzień, ważny dla Instytutu Pileckiego, który w swojej działalności skupia się na temacie dwóch totalitaryzmów:

W tym dniu w sposób szczególny wspominamy naszego patrona, rtm. Witolda Pileckiego, który dokonał rzeczy niewyobrażalnej – dobrowolnie zstąpił do piekła. Jako ochotnik trafił do KL Auschwitz informując świat o Holocauście. Po wojnie został bestialsko zamordowany przez komunistów, a miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane. Instytut Pileckiego gromadzi świadectwa ofiar i świadków zbrodni obu reżimów, starając się także wydobywać na światło dzienne przykłady człowieczeństwa i bohaterstwa w tych czasach pogardy dla ludzkiego życia – dodaje Rohoziński.


Na sprawy polityczne patrzymy z perspektywy spraw ostatecznych. Tworzymy ogólnopolskie środowisko skupiające intelektualistów, naukowców, publicystów, młodzież akademicką i artystów o poglądach konserwatywno-liberalnych. Prowadzimy codziennie aktualizowany portal, wydajemy tygodnik, rocznik, książki najwybitniejszych filozofów i myślicieli. Prowadzimy projekty naukowe i kulturalne. Jesteśmy współzałożycielami Instytutu Kultury św. Jana Pawła II na rzymskim uniwersytecie Angelicum. Zostań Mecenasem Teologii Politycznej. Kliknij TUTAJ lub przekaż darowiznę na konto Fundacji Świętego Mikołaja o numerze 64 2130 0004 2001 0299 9993 0001 z dopiskiem: darowizna Teologia Polityczna.

Wydaj z nami

„Od Salaminy do Radzymina” – wesprzyj wydanie nowego numeru rocznika „Teologia Polityczna”
Kim jesteśmy i kim chcielibyśmy być? Ile naprawdę warte jest dla nas to, co uważamy za swoją tożsamość?
Brakuje
Wpłać darowiznę
100 zł
Wpłać darowiznę
500 zł
Wpłać darowiznę
1000 zł
Wpłać darowiznę

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o nowościach, aktualnych promocjach
oraz inne istotne wiadomości z życia Teologii Politycznej - dodaj swój adres e-mail.