Juliusz Gałkowski: Lud poprzysiągł

Juliusz Gałkowski: Lud poprzysiągł

Taka była formuła przysięgi rzymskiej, szczególnie ważnej w owej chłopsko-żołnierskiej korporacji; wódz – jednocząc się z armią, stając się jej uosobieniem, wygłaszał rotę przysięgi, zaś zwarte szeregi jedynie wykrzykiwały jednym głosem: przysięgamy. Owo Juramus! było pieczęcią ludu na woli wodza – pisze Juliusz Gałkowski w tekście napisanym dla „Teologii Politycznej”.

Trybun Metellus Nepos, chociaż był przedstawicielem rodu plebejskiego, legitymizował się  niewątpliwie imponującym pochodzeniem. Jego ród, Cecyliusze, wywodził się od jednego z towarzyszy Eneasza. Kekas uciekł z Troi i z synem Eneasza zakładał Alba Longa, miasto będące, w symboliczny sposób, miastem-matką Rzymu. Wielu przedstawicieli rodu Cecyliuszy pełniło ważne funkcje publiczne i zasłużyło się republice. Ale nie da się ukryć, że byli oni kłótliwi i popędliwi, co skutkowało częstym ich udziałem w konfliktach i sporach politycznych.

W czasie gdy mieszkańcy Miasta ulegli histerii wywołanej spiskiem Katyliny, Metellus Nepos był poplecznikiem Pompejusza, co siłą rzeczy stawiało go w opozycji do urzędującego konsula, toczącego walkę z Katylinczykami, Cycerona. Po zgładzeniu uczestników spisku w Rzymie i klęsce samego Katyliny pod Pistorią, wydawało się, że nic już nie będzie umniejszyć znaczenia wybitnego mówcy i polityka. Do czasu gdy skończyła się jego kadencja konsularna… Ustępujący najwyższy urzędnik republiki powinien wygłosić mowę pożegnalną, stanowiącą swoisty raport z rocznej kadencji. Gdy Cycero zamierzał przemówić, Metellus Nepos postanowił do tego nie dopuścić, nie chciał mowy, zażądał złożenia solennej przysięgi:

– Przysięgnij tylko, że rządziłeś zgodnie z prawem!

Cyceron wiedział, że nie może tego uczynić. Skazując bez wyroku sądu uczestników spisku, jechał po bandzie. Co prawda podstawa jego działań był wprowadzony stan wyjątkowy, uchwała senatu o wyższej konieczności ze słynną formułą: Videant consules ne quid respublica detrimenci capiat. Dlatego też uchwała takowa nosiła zwyczajową nazwę: Videant consules.

Ale Cyceron był doskonałym prawnikiem, z ogromną praktyką, wiedział że praw prawem, a wyroki sadów są nie do przewidzenia. Sam jeszcze całkiem niedawno był gotów bronić Katyliny – obecnie wroga publicznego numer jeden – w jego politycznych procesach. Złożenie przysięgi było sporym ryzykiem. A może obawiał się Bogów, srogo karzących za krzywoprzysięstwo?

Odpowiedział więc Metellusowi w sposób wręcz genialny:

– Przysięgam, że ocaliłem ojczyznę!

A słyszący to lud odkrzyknął:

– I my przysięgamy!

Taka była formuła przysięgi rzymskiej, szczególnie ważnej w owej chłopsko-żołnierskiej korporacji; wódz – jednocząc się z armią, stając się jej uosobieniem, wygłaszał rotę przysięgi, zaś zwarte szeregi jedynie wykrzykiwały jednym głosem: przysięgamy. Owo Juramus! było pieczęcią ludu na woli wodza. Decyzja stawała się nie do podważenia, zresztą kto by chciał dyskutować z tysiącami doskonale uzbrojonej i wyszkolonej piechoty. Tak właśnie, poza jakąkolwiek procedurą, uzyskał ustępujący konsul akceptację post factum dla swoich osiągnięć. Jego polityczny geniusz sięgnął po mechanizm populizmu. Skutecznie.

I kto by pamiętał, że odpowiadając Metellusowi Neposowi Młodszemu, na jego ataki i podważanie decyzji z czasów spisku Katyliny wygłosił w Senacie wspaniałą i płomienną mowę oratio Metellica. Orację, którą przekonał dostojne zgromadzenie.

Liczył się doskonały bon mot i wyczucie czasu. Lud poprzysiągł… i to wystarczało.

Juliusz Gałkowski 


Zostań mecenasem Teologii Politycznej. Prowadzimy codziennie aktualizowany portal, wydajemy tygodnik, rocznik, książki najwybitniejszych filozofów i myślicieli, współpracujemy z uczonymi, pisarzami i artystami. Prowadzimy projekty naukowe i kulturalne. Jesteśmy współzałożycielami Instytutu Kultury św. Jana Pawła II na rzymskim uniwersytecie Angelicum. (KLIKAM, BY DOŁĄCZYĆ DO GRONA MECENASÓW TEOLOGII POLITYCZNEJ).

Wpłać darowiznę
100 zł
Wpłać darowiznę
500 zł
Wpłać darowiznę
1000 zł
Wpłać darowiznę

Newsletter

Jeśli chcesz otrzymywać informacje o nowościach, aktualnych promocjach
oraz inne istotne wiadomości z życia Teologii Politycznej - dodaj swój adres e-mail.