„Jeśli chrześcijaństwo jest żywe, jeśli nie jest zjawiskiem muzealnym, to musi używać języka i wyobraźni swoich czasów!” – podkreślił podczas oficjalnej prezentacji wystawy „Nawiedzenia” w Rzymie dr Dariusz Karłowicz, kurator i dyrektor programowy Instytutu Kultury św. Jana Pawła II na Angelicum. Rzymska wystawa została wpisana na listę wydarzeń Roku Jubileuszowego 2025.
„Chcemy wyrazić prawdę o wcieleniu, śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa, używając do tego współczesnego języka. Będąc w Rzymie, w miejscu gdzie tak wiele arcydzieł namalowanych w poprzednich stuleciach z łatwością zapiera dech w piersiach, niewątpliwie zasadne jest postawienie pytania: czy tworzenie nowego rodzaju sztuki sakralnej jest wciąż potrzebne?" – jest to pytanie, które stało się punktem wyjścia do uroczystej prezentacji wystawy współczesnych malarskich interpretacji tajemnicy Nawiedzenia św. Elżbiety w wykonaniu polskich malarzy, które miało miejsce wczorajszego wieczoru w Muzeach San Salvatore in Lauro w Rzymie.
Ekspozycja, w ramach której zaprezentowano 20 obrazów powstałych na specjalne zamówienie w ramach projektu „Namalować katolicyzm od nowa” jest inicjatywą, którą niedawno pobłogosławił sam papież Leon XIV. „Jeśli chrześcijaństwo jest żywe, jeśli nie jest zjawiskiem muzealnym, to musi używać języka i wyobraźni swoich czasów!” – zwrócił się do przybyłych licznie gości Dariusz Karłowicz, kurator wystawy i dyrektor programowy Instytutu Kultury św. Jana Pawła II na Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu (Angelicum) w Rzymie. Wydarzenie uświetnił występ kwartetu Sixtini Cantores z udziałem Gianluca Alzoni (sopranista), Federico Marcucci (kontralt), Cezarego Stocha (kontralt) oraz Patrizio La Placa (bas).
Jako pierwszy głos zabrał Lorenzo Zichichi podkreślając wagę podjętej inicjatywy, która szczęśliwie znalazła swoje miejsce w Rzymie w wyjątkowym miejscu – wnętrzach Muzeów San Salvatore in Lauro, gdzie obecnie znajdują się stałe galerie rzeźbiarzy o międzynarodowej renomie: Emilio Greco i Umberto Mastroianniego. Zichichi – dyrektor Muzeów – podkreślał, że jest to miejsce wyjątkowe dla włoskiego świata sztuki, toteż obrazy polskich malarzy znalazły się we właściwym miejscu na mapie Rzymu.
Ks. prał. Paweł Ptasznik, przewodniczący Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II, która jest współorganizatorem rzymskiej wystawy „Nawiedzenia” przypomniał, że św. Jan Paweł II kładł wielki nacisk na krzewienie kultury oraz na dialog między Kościołem a ludźmi kultury. Przywołał przy tym słowa, które przechowuje List do artystów (1999) polskiego Papieża:
„Bóg powołał zatem człowieka do istnienia, powierzając mu zadanie bycia twórcą. W «twórczości artystycznej» człowiek bardziej niż w jakikolwiek inny sposób objawia się jako «obraz Boży» i wypełnia to zadanie przede wszystkim kształtując wspaniałą «materię» własnego człowieczeństwa, a z kolei także sprawując twórczą władzę nad otaczającym go światem. Boski Artysta, okazując artyście ludzkiemu łaskawą wyrozumiałość, użycza mu iskry swej transcendentnej mądrości i powołuje go do udziału w swej stwórczej mocy. [...] Każda autentyczna forma sztuki jest swoistą drogą dostępu do głębszej rzeczywistości człowieka i świata. Tym samym stanowi też bardzo trafne wprowadzenie w perspektywę wiary, w której ludzkie doświadczenie znajduje najpełniejszą interpretację. Oto dlaczego pełnia prawdy zawarta w Ewangelii musiała od samego początku wzbudzić zainteresowanie artystów, z natury wrażliwych na wszelkie przejawy ukrytego piękna rzeczywistości”.
Zaprezentowane podczas wystawy obrazy zostały wykonane w głównej mierze w technice olejnej, niektóre temperą jajową lub żywicą na desce. Każdy z zaproszonych do projektu artystów przygotował dwa współczesne przedstawienia sceny Nawiedzenia: jedno w większym rozmiarze przeznaczone do przestrzeni sakralnych, drugie – mniejsze, do prywatnej modlitwy.
Autorami prezentowanych prac są wybitni polscy malarze: Jarosław Modzelewski, Ewa Czwartos, Ignacy Czwartos, Jacek Dłużewski, Wojciech Głogowski, Jacek Hajnos OP, Krzysztof Klimek, Bogna Podbielska, Beata Stankiewicz i Grzegorz Wnęk. Dzieła są owocem trzeciej edycji projektu „Namalować katolicyzm od nowa”, którego celem jest ożywienie katolickiej sztuki sakralnej. Zaproszeni do niego malarze tworzą współczesne przedstawienia tajemnic różańca a ich obrazy są (od 2022 r.) prezentowane na dorocznych wystawach.
Tegoroczna wystawa w Rzymie została zorganizowana przez Instytut Kultury św. Jana Pawła II na Papieskim Uniwersytecie św. Tomasza z Akwinu (Angelicum), Fundację Świętego Mikołaja oraz Watykańską Fundację Jana Pawła II, przy współpracy z Il Cigno GG Edizioni. Ekspozycja została objęta patronatem Dykasterii ds. Kultury i Edukacji oraz Dykasterii ds. Ewangelizacji i wpisana do programu Roku Jubileuszowego 2025 w Rzymie. Wystawa „Nawiedzenie” została po raz pierwszy zaprezentowana publiczności w listopadzie 2024 na wernisażu w podziemiach katedry warszawsko-praskiej, później obrazy pokazywano w Bielsku-Białej.
Wystawę będzie można oglądać do 25 października. Serdecznie zapraszamy.
Wstęp wolny!
fot. Alessandro Fucilla
„Namalować katolicyzm od nowa”
Inicjatywa gromadzi malarzy, teologów, filozofów, historyków sztuki, krytyków sztuki oraz przedsiębiorców przekonanych o potrzebie ożywienia katolickiej sztuki sakralnej charakteryzującej się współczesnym językiem malarskim i zdolnej służyć w modlitwie oraz kulcie człowiekowi XXI wieku. Na zamówienie organizatorów uznani malarze tworzą współczesne przedstawienia kolejnych tajemnic różańca. Od 2022 roku, dzięki hojności polskich przedsiębiorców, powstały już nowe wizerunki Jezusa Miłosiernego, Zwiastowania i Nawiedzenia. Do końca 2025 roku zaprezentowane zostaną obrazy tajemnicy Bożego Narodzenia. Inicjatywie towarzyszą seminaria, konferencje i publikacje poświęcone zagadnieniu sztuki sakralnej.
W środę, 1 października 2025 r., podczas audiencji generalnej w Watykanie, papież Leon XIV osobiście pobłogosławił projektowi. W spotkaniu z papieżem uczestniczyli: Dariusz Karłowicz i Joanna Paciorek z Instytutu Kultury św. Jana Pawła II oraz ks. Paweł Ptasznik i ks. Tomasz Podlewski z Watykańskiej Fundacji Jana Pawła II. W czasie spotkania Leon XIV otrzymał obraz pt. „Kontemplacja Dzieciątka” pędzla Beaty Stankiewicz, zapowiadający kolejną edycję projektu „Namalować katolicyzm od nowa” poświęconą trzeciej tajemnicy radosnej różańca.