Szczególne miejsce postaci Władysława Jagiełły w polskiej pamięci historycznej przełożyło się na także na jego obecność w sztukach pięknych. Wszyscy znamy choćby „Bitwę pod Grunwaldem” Jana Matejki czy „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza, ale protoplasta dynastii Jagiellonów był też inspiracją dla twórców muzycznych. Prezentujemy kilka przykładów.
W Śpiewach historycznych autorstwa Juliana Ursyna Niemcewicza pieśń o Jagielle jest elementem większego zamysłu patriotycznego-edukacyjnego, cyklu 33 wierszowanych utworów. Przeznaczone do wspólnego śpiewania i recytacji miały utrwalać dzieje Polski w pamięci zbiorowej w czasie zaborów. Pierwszej pełnej rejestracji fonograficznej cyklu podjęła się w zeszłym roku Fundacja 1863.PL. Trzynastozwrotkowy utwór Władysław Jagiełło. Bitwa pod Grunwaldem z Krzyżaki zaśpiewał baryton Wojciech Żołądkiewicz do muzyki skomponowanej przez Franciszka Lessela.
W bluźnierskich błędach Litwin zaślepiony,
Fałszywym Bogom oddawał ofiary,
Kiedy Jagiełło lud swóy ulubiony,
Prawéy Chrystusa przyszedł uczyć wiary,
Kruszył bałwany; gdzie gmachy pogańskie,
Wznosił przybytki i ołtarze Pańskie.
A kędy Wilii płynęły strumienie,
Lud w śnieżnych szatach zgromadzon w porządku,
Ze chrztem odbierał światło i zbawienie,
Gdy wśród świętego kapłanow obrządku,
Donoszą gońce, że Krzyżak zdradliwy,
Mieczem i ogniem niszczył Polskie niwy…
W zbliżonym momencie historycznym, w roku 1819 (pierwsze wydanie Śpiewów to 1816 rok) Józef Elsner skomponował operę Jagiełło w Tenczynie. Autorem libretta był Aleksander hr. Chodkiewicz. Dzieło to wpisywało się w szerszy nurt wczesnonarodowej opery polskiej (Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego; Król Łokietek czyli Wiśliczanki Józefa Elsnera) Rejestrację wykonania pełnej mocy uwertury do opery Elsnera można odsłuchać na profilu Orkiestry symfonicznej Filharmonii Opolskiej im. Józefa Elsnera w Opolu.
XVI-wieczna Pieśń o bitwie pod Grunwaldem (Pieśń o pruskiej porażce) to jeden z wielu utworów polskiej muzyki dawnej w reperturze Jacka Kowalskiego. Rytmiczna, narracyjna pieśn czerpie z europejskiej i polskiej tradycji utworów o oralnym rodowodzie, opiewających bitewne przewagi, umiejętnie odsłaniając przed słuchaczami ton dramatyczny i triumfalny.
We wtorków dzień Apostolski,
Rzekł marszałek: „Królu polski!
Wielki tu jest lud nad nami;
Trzeba, by był Pan Bóg z nami”.
Król, widząc, iż blizko było,
Aby się to dokończyło,
Acz się Niemcy hardzie brali,
Niż polskiej mocy doznali.
Chorągiew wnet kazał podać,
Chcąc swym serca więcej dodać,
A iż ją podnosi sprawnie,
Temi słowy dał znać jawnie:
„Boże mój! Ty wiesz bez chyby,
Co pomyśli człowiek żywy;
Przed Tobą się nikt nie skryje,
Kto źle albo dobrze żyje.
„Ty wiesz, zawsze żem uchodził,
Abym nikomu nie szkodził.
I wojna ta za mym żalem,
Świadczę Tobą, Bogiem samym.
„Ale iż je pych unosi,
A ma składność wstyd odnosi,
W Twą nadzieję wojnę wznoszę,
A za krzywdy pomsty proszę”…
Oprac. A. Talarowski