Czy polski romantyzm naprawdę narodził się dopiero wraz z „Balladami i romansami” Adama Mickiewicza? Nowe wydanie książki „Warszawa romantyczna” Aliny Kowalczykowej w serii „Biblioteka Syrenki”, zachęca do spojrzenia na historię epoki z zupełnie innej perspektywy.
Największą siłą tej książki jest odwrócenie tradycyjnej opowieści o romantyzmie. Bohaterami nie są tu wyłącznie poeci ani ich dzieła, lecz samo miasto – Warszawa, której historia pełna dramatycznych wydarzeń i codzienne życie kształtowały postawy kolejnych pokoleń. To właśnie tutaj, w atmosferze politycznego zniewolenia, rodziły się bunt, poczucie honoru i pragnienie wolności – wartości, które później stały się fundamentem polskiego romantyzmu.
Jak podkreśla autor posłowia, prof. Olaf Krysowski, ta przełomowa monografia pokazuje, że romantyczna świadomość Polaków rodziła się nie tylko w literaturze, lecz przede wszystkim w doświadczeniu życia – na ulicach Warszawy. W książce Aliny Kowalczykowej to historia polityczna, życie miasta i przemiany społeczne stają się kluczem do zrozumienia literatury, a nie odwrotnie. Powstanie listopadowe, działalność konspiracyjna, represje, budowa Cytadeli czy codzienność mieszkańców Warszawy tworzą opowieść o narodzie dojrzewającym do romantycznej wyobraźni.
Zaletą Warszawy romantycznej jest barwny, żywy język, który upodabnia tę książkę bardziej do opowieści historycznej niż pracy naukowej. Autorka hojnie czerpie z najrozmaitszych źródeł – pamiętników, listów, artykułów prasowych i dzieł literackich – by w jak największym stopniu oddać klimat i koloryt Warszawy w pierwszej połowie XIX wieku.
Książka ukazała się w serii „Biblioteka Syrenki” Państwowego Instytutu Wydawniczego (2026).
***
Alina Kowalczykowa (1936–2022) – historyczka literatury, profesor, wybitna badaczka polskiego romantyzmu, przez całe życie zawodowo związana z Instytutem Badań Literackich PAN. Absolwentka polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, autorka przełomowych prac poświęconych romantyzmowi, twórczości Juliusza Słowackiego oraz historii literatury XIX wieku, m.in. Romantyczni szaleńcy, Czym był romantyzm?, Romantyzm. Nowe spojrzenie i Warszawa romantyczna. Wykładała także na Uniwersytecie Łódzkim, była członkinią Polskiego PEN Clubu oraz Komitetu Nauk o Literaturze Polskiej PAN. Odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.